🌧️ पावसात अचानक चक्कर येणं – शरीरातील इलेक्ट्रोलाईट बॅलन्सचा संबंध काय?

🌧️ पावसात अचानक चक्कर येणं – शरीरातील इलेक्ट्रोलाईट बॅलन्सचा संबंध काय?

🔹 प्रस्तावना

पावसाळ्यात अनेक जणांना अचानक चक्कर येण्याचा त्रास होतो. हे केवळ थकवा किंवा भूकमाऱ्यामुळे होतं असं आपल्याला वाटतं, पण त्यामागे शरीरातील इलेक्ट्रोलाईट्सचा असमतोल असतो, हे अनेकांना माहितीही नसतं.
या लेखात आपण याच समस्येवर सविस्तर चर्चा करू — चक्कर येण्यामागचं कारण, इलेक्ट्रोलाईट्स काय असतात, त्यांचा बॅलन्स कसा बिघडतो आणि त्यावर घरगुती उपाय काय आहेत.

---

⚠️ पावसात चक्कर का येते?

🌡️ हवामानातील बदल:

• पावसात वातावरणात आर्द्रता वाढते, घामाद्वारे नमक (सोडियम, पोटॅशियम) बाहेर पडतात.

• यामुळे शरीरातील हायड्रेशन कमी होतं आणि चक्कर येते.

💧 अपुरा पाणी पिणं:

• थंड हवेमुळे तहान लागत नाही, पण शरीराला पाणी लागतेच.

• हायड्रेशन न झाल्यास रक्तदाब कमी होतो.

🍲 अपुरा आहार / उपवास:

• आहारात आवश्यक खनिजांची कमतरता.

• शरीरातील ऊर्जेचा स्रोत कमी.

😴 झोपेचा अभाव:

• झोप कमी झाल्यास मेंदूतील रक्तप्रवाहावर परिणाम होतो.

🦠 संसर्गजन्य आजार:

• पावसात थंडी, फ्लू, डायरिया, डेंग्यू यांसारखे आजारही कमजोरी आणि चक्करचं कारण बनतात.

---

⚡ इलेक्ट्रोलाईट म्हणजे काय?

इलेक्ट्रोलाईट्स म्हणजे शरीरात असलेले महत्त्वाचे खनिज घटक –

सोडियम (Sodium), पोटॅशियम (Potassium), मॅग्नेशियम (Magnesium), कॅल्शियम (Calcium), क्लोराइड (Chloride) इ.

हे घटक:

• पेशींमध्ये द्रवाचं प्रमाण संतुलित ठेवतात

• मेंदू आणि स्नायूंना सिग्नल्स देतात

• रक्तदाब नियंत्रणात ठेवतात

• उर्जा निर्मितीत मदत करतात

---

🌧️ पावसात इलेक्ट्रोलाईट बॅलन्स का बिघडतो?

कारण	परिणाम
जास्त घाम येणं	सोडियम व पोटॅशियम बाहेर फेकले जातात
अपुरी झोप	शरीर पुनरुत्पादनासाठी वेळ मिळत नाही
अतिसार / उलटी	पाणी व खनिज गमावले जातात
थंडीमुळे पाणी कमी प्यायले जाते	हायड्रेशन कमी, इलेक्ट्रोलाईट्स डिस्टर्ब
junk food	शरीराला आवश्यक घटक मिळत नाहीत

---

🤕 इलेक्ट्रोलाईट असमतोलाची लक्षणं

• अचानक चक्कर येणं

• डोळ्यांसमोर अंधारी येणं

• स्नायूंना कंप

• थकवा, चिडचिड

• हृदयाचे ठोके वाढणे/कमी होणे

• उलटी / मळमळ

---

🏠 घरगुती उपाय

1. पाणी + साखर + मीठ (घरीच ORS)

१ लिटर उकळलेलं थंड पाणी + ६ चमचे साखर + १/२ चमचा मीठ

2. कोकम सरबत / लिंबू सरबत

शरीरात झटपट इलेक्ट्रोलाईट्स पोहोचवतो

3. दही किंवा ताक

नैसर्गिक प्रोबायोटिक व सोडियमचा स्रोत

4. केळी / नारळपाणी

पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियम भरपूर असतात

5. तुळशी, साखर आणि मिठाचा काढा

उन्हाळा आणि पावसात शरीर संतुलन राखतो

---

🥦 आहारातील बदल

समाविष्ट करा	टाळा
केळी, नारळपाणी, ताक	कोल्ड ड्रिंक्स
लिंबू सरबत	जास्त तळलेले पदार्थ
सूप, मूग डाळ	मैदा, बेकरी
ओट्स, भाजीपाला	प्रोसेस्ड फूड्स
ताजं फळ	साखरयुक्त रस

---

🌿 आयुर्वेदीय दृष्टीकोन

• धातुक्षय (खनिज गळती) पावसात वाढतो – म्हणून रसधातू व ओज वाढवणारे आहार घेणे आवश्यक.

• दशमूळारिष्ट, अश्वगंधा, शतावरी, ब्राह्मी – थकवा आणि चक्कर टाळण्यासाठी उपयोगी.

• गिलोय / तिनपतिया – रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी

आयुर्वेदानुसार शरीरात आपा (पाणी) व तेज (ऊर्जा) यांचं संतुलन पावसात बिघडू शकतं.

---

👨‍⚕️ डॉक्टरांकडे कधी जावं?

• वारंवार चक्कर येते

• अन्न पचत नाही

• अतिसार किंवा उलटी > २ दिवस

• ताप आणि अशक्तपणा

• डोळ्यांभोवती सूज / अंधारी

---

✅ निष्कर्ष

पावसात चक्कर येणं ही फक्त थकवा किंवा कमजोरी नाही – ती शरीरातील इलेक्ट्रोलाईट्सच्या असंतुलनाचं लक्षण असू शकते. वेळेवर लक्ष दिल्यास, योग्य आहार, घरगुती उपाय आणि योग्य सवयींनी आपण हे टाळू शकतो.

हायड्रेशन आणि पोषण – हेच खरे शिल्ड आहे! 

पावसाळ्यात सर्दी-खोकल्यापासून कसं संरक्षण करावं?